Parafia unicka pw. św. Nikity w Kostomłotach

Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych

Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych

Kostomłoty, to owoc wielkiego dzieła, jakim był Kościół Neounicki mający swego biskupa, Seminarium Duchowne w Dubnie,  rzeszę kapłanów diecezjalnych, zakonnych, klasztory, dzieła charytatywne, czasopisma, kongresy, zjazdy, rekolekcje. Poporostu zorganizowana społeczność Kościoła Katolickiego o własnym obrządku. Dziś, zrządzeniem historii Kostomłoty stały się depozytariuszem i kustoszem tego wielkiego dziedzictwa.

Chcemy je przybliżać, choćby w formie przywoływania tego co zachowało się w piśmie i ludzkiej pamięci.


Początki parafi neounickiej w Kostomłotach na podstawie opracowania Dr Andrzeja Tłomackiego:

 

" Jedyna na terenie Polski funkcjonująca parafia neounicka w Kostomłotach została erygowana w oparciu o dekret biskupi z 31 stycznia 1927r. Dekret głosił:  „dla  prawidłowego  unormowania  życia  religijnego  wiernych  obrząd- ku wschodnio-słowianskiogo, po pilnym rozpatrzeniu sprawy i wysłuchaniu zainte- resowanych osób, zgodnie z Kan. 1416 Prawa Kanonicznego, niniejszym Dekretem Naszym, na mocy szczegÓlnych władz otrzymanych od Stolicy Apos tolskiej, w myśl sw. św. Kanonów [...], p rzyvvracamy, a raczej erygujemy i za łaką ogłaszamy od dnia dzisiejszego to jest 31 stycznia 1927 roku parafję obrządku wschodnie-słowiańskiego przy kościele  pod  wezwaniem  św. Nicefora²  w  Kostomlotacli,  dekanatti bialskiego, zaliczając do parafii wioski wchodzące dotychczas do parafii Zabłocir obrządku wschodnio-słowaiańskiego, a mianowicie Kostomłoty, Okczyn, Kopytów, Kąty, Kożanówka, Dobratycze, Kołpin, Ogrodniki (...)
z
Jednocześnie, zgodnie z przepisami paiistwowymi, ogłaszamy, że proboszcz obrządku wsch-slow. par. Kostomłoty jest  urzędnikiem  stanu  cywilnego  dla  wiernych tejże parafii od dały wyżej podanej, przy czym polecamy temuź Ks. Proboszczowi, aby się ściśle stosował do wszystkich przepisów, jakie zostały lub będą w przyszłości wydane odnośnie do akt stanu cywilnego. [...] Dekret niniejszy w 4 identycznych egzemplarzach sporządzony wydajemy za Naszą pieczęcią  i  podpisem,  z  tym,  zeby jeden egzemplarz przechowywany był w aktach Kurii Naszej Diecezjalnej, drugi — w aktach miejscowego dziekana, trzeci w aktach parafii Kostomłoty, czwarty — w aktach parafii Zabłocie”.
Przytoczony dekret był wydany w odpowiedzi  na  usilne  prośby  kilkudzie- sięciu mieszkańcć›w Kostomłot o przywrócenie w ich wsi parafii  unickiej.  Kostomło-cianie pisali: „My, niżej podpisani, pragniemy zjednoczyć się z powszechnym (kato- lickim) Kościolem wschodnio-slowiańskiego obrządku na prawach jedności wiary z apostolskim zachowaniem naszych obrzędÓw przyjętych przez Kościćół wschodni.  W czasie pierwszej  wojny światowej zachowała siq na całą gminę tylko cerkiew w  Kostomłotach; a równiez  cerkiowne wyposażenie i księgi liłurgiczne tez zachowały się (częściowo brakuje). Dach cerkwi jest stary, koniecznie trzeba go wymienić, bo bez remontu  dach i sufit w cerkwi mogą  się zawalić; drzwi i okna są  zgniłe i też wymagają remontu. Budynki parafialne też zostały zrujnowane w czasie wojny  i  wymagają równiez  kapitalnego  remontu;  w  miarę  możliwości  będziemy   doprowadzać  wszystko
do należytego porządku; prosimy  tez o pomoc  Waszej Ekscelencji.  [ ...]
Od 1918 roku po naszym powrocie w rodzinne strony nie spełniamy obrzę- dów cerkiewnych, pogrzebów, itd. bo cerkiew zamknięta i brak kapłana; wszystko to dokonuje s iq bez zadnych rejestracji  jw  ksiqgach parafialnychJ.
Zupełnie nie słyszymy nabozeństwa, dzieci nasze rosną bez religii, one dzi- czeją, nie umieją się nawet przeżegnać i jeśli tak będzie dalej, nastanie chaos bezbożnictwa, baptyzm  szerzy się w parafii, po wioskach; wszystko to nie wychodzi na ko rzyść naszego państtwa. Mając swoją świątynię na miejscu i ziemię, musimy latać po obcych polskich parafiach za Bugiem, co stawia nas w bardzo trudnej sytuacji.

W wyniku wyżej przedstawionych  spraw gorąco prosimy Waszą  Ekscelencję by nie zignorwał naszej prośby otworzył nam cerkiew w Kostomłotach i naznaczył kapłana jak najszybciej.
Pierwszym  neounickim  proboszczem  w  Kostomłotacli  był  były  duclhowny prawosławny  ks.  Eugeniusz  Różycki.  Należy  jednocześnie  zaznaczyć,  iż  duclhowny  w maju  1927 r. wrócił  na łono Kościoła prawosławnego.  Trwający  nieprzerwanie  od początku  1925 r. konflik  między prawosławnymi  a unitami wokół prawa  własności do cerkwi sprawił, iż dopiero 28 września 1928 r. oficjalnie oddano na własność miejscowym  neounitom  cerkiew  w  Kostomłołach. Do  tego  momentu  miejscowa  cerkiew była w posiadaniu  raz jednej raz drugiej grupy wyznawców.  Zależało to w głównej mierze  od  chwilowej  determinacji  działania  neouni tów  lub  też prawosławnych.  Na dzien  19  marca   1925  r.  w  Kostomlotach  było   159  prawosławnych   i  195 katolików chcących  powołania   unickiej  parafii.  Duża  liczba  wiernych,  jak  i  odległość  ponad  5 km  do najbliższej  cerkwi,  były  podstawowymi  argumentami  prawosławnych  prze- mawiającymi  na ich korzyść w walce o prawo posiadania w Kostomłotach cerkwi. Zgodnie z wyrokiem  Sądu Okręgowego w Białej  Podlaskiej  z 19 maja  1928 r. miejscowy  proboszcz   prawosławny,   ks.  Gawryluk,  zmuszony   został   do  opuszczenia   zabudowań plebani.  Dopiero  od jesieni  1928 r. całosć majątku  trwałego przeszła  faktycznie pod zarząd neounickicgo proboszcza. Tak niezmieniony  stan prawny trwał do końca 1939 r., kiedy  to do rewindykacyjnej  of ensywy przystąpili  miejscowi pprawosławni, wspierani  czynnie  przez  przybyłych   spoza  terenu  powiatu  bialskiego  Ukrainców,  nie zawsze  będących   wyznawcami   prawosławia."

Notka z czasopisma "Oriens" ;Warszawa 1.10.1938:

"Z Kostomłotów na Podlasiu otrzymu¬jemy wiadomości o ożywieniu się życia religijnego wśród tamtejszych unitów. Pasterzem ich jest od kilku miesięcy ks. Julian Gabrusiewicz, były wychowanek seminarium dubieńskiego. Od czasu jego przybycia na tę placówkę do 21. VIII. grono unitów powiększyło się o kilka nowych rodzin (ogółem o 52 osoby), przyjętych formalnie z prawosławia. Bractwo parafialne liczy 47 członków. Na remont plebanii wyasygnowała Kuria biskupia ponad 1000 zł. "
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych
Neounickie Kostomłoty i okolice w unikalnych przedwojennych fotografiach i notkach prasowych