Parafia unicka pw. św. Nikity w Kostomłotach

Apostoł jedności Bp Henryk Przeździecki - promotor Neounii na Podlasiu

Apostoł jedności Bp Henryk Przeździecki - promotor Neounii na Podlasiu

Jedność Kościoła i wszelkie dzieła jej służące to przedweszystkim powiew i działanie Ducha Bożego - Ducha Jedności. Tam gdzie jedność tam zawsze Bóg, gdzie podział, choćby tłumaczony teologicznie i kanonicznie tam zawsze dzieło diabła (dia-ballein znaczy „skierować w poprzek, przeciwstawić, poróżnić).
Dzieło Neounii, nowego pojednania to najpierw dzieło Boże, ale tworzone rękami ludzi szczególnie otwartych na działanie Ducha Świętego. Ich sylwetki chcemy tu przypomnieć i uwiecznić.

Biskup Henryk Przeździecki



Urodził się 17 lutego 1873 w Warszawie. Biskup podlaski w latach 1918-1924, biskup siedlecki w latach 1924-1939
Henryk Przeździecki został wyświecony na księdza w 1895 roku. Początkowo był kapłanem archidiecezji warszawskiej. W latach 1897-1901 przebywał na studiach teologicznych w Akademii Duchownej w Petersburgu.
Po ukończeniu studiów od 1903 roku był wykładowcą w seminarium duchownym w Warszawie. W czasie I wojny światowej przebywał w Rzymie. W 1916 roku został wyznaczony delegatem episkopatu polskiego przy Stolicy Apostolskiej.
11 grudnia 1917 roku Henryk Przeździecki został wybrany kandydatem na biskupa ordynariusza wakującej od 1867 roku diecezji podlaskiej. 1 września 1918 roku otrzymał nominację na biskupa podlaskiego z siedzibą tymczasową w Siedlcach. 17 listopada 1918 roku otrzymał w Warszawie sakrę biskupią z rąk arcybiskupa Aleksandra Kakowskiego.
30 listopada 1918 objął rządy w diecezji. 5 stycznia 1919 roku odbył ingres do kościoła katedralnego w Janowie Podlaskim.
Rozpoczął energiczną odbudowę struktur diecezjalnych oraz reformę administracyjną. Przywrócił kurię i sąd biskupi diecezji podlaskiej. W 1923 roku zwołał synod diecezjalny do Janowa Podlaskiego, podczas którego ułożono 266 statutów, w których zostało zamknięte całe życie religijne i prawne diecezji podlaskiej.
W 1919 roku powołał seminarium duchowne w Janowie Podlaskim. W 1923 roku założył Gimnazjum i Liceum Biskupie Świętej Rodziny w Siedlcach. Jego staraniem utworzono też Muzeum Diecezjalne.
W 1924 roku za zgodą papieża wyrażoną w buli Pro recto et utili przeniósł stolicę biskupią z Janowa Podlaskiego do Siedlec.
W tym też czasie poświecił się neounii. W 1923 roku udał się osobiście do Rzymu i spotkał z papieżem Piusem XI. W 1924 roku otrzymał instrukcję apostolską Zelum Amplitudinis i stał się pierwszym ordynariuszem dla Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Polsce. 

Po ustaniu działań wojennych bp H. Przeździecki we wskrzeszonej diecezji podlaskiej zarządził 11 grudnia 1918 r., aby proboszczowie i rektorzy natychmiast poświęcili zamknięte przez rząd carski kościoły i kaplice obu obrządków i aby rozpoczęli odprawiać w nich nabożeństwa, administrować sakramenty św. i głosić słowo Boże. Wszyscy księża otrzymali prawo poświęcania świątyń, a dziekani mieli obowiązek sporządzania inwentarza majątku poświęconych świątyń i przekazania ich proboszczom. Biskup osobiście udawał się do wielu świątyń, aby męczennikom za wiarę okazać uznanie i zachęcić do wstępowania w ślady ojców. 22 kwietnia 1920 r. wydał dekret modyfikujący uprzednie zarządzenie, by w sprawie poświęceń kościołów unickich zwracać się w każdym poszczególnym przypadku o pozwolenie na prawo rekoncyliacji kościołów. W tym czasie na terenie diecezji podlaskiej powstawały parafie katolickie dla wiernych obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. Należeli do nich potomkowie dawnych unitów, których rząd carski przemocą przeciągnął na prawosławie.

Grupy unitów zgłaszały się do Pasterza diecezji z gorącym pragnieniem łączności z papieżem, ale z zachowaniem swego obrządku. Bp Przeździecki uważał za swój święty pasterski obowiązek uwzględnić ich pragnienia. W 1923 r. opracował plan wskrzeszenia dawnych parafii unickich pod jurysdykcją biskupa łacińskiego. Plan zatwierdzony został w Rzymie i rozszerzony na inne diecezje (dokonało się to 4 kwietnia 1925 r. dla diecezji: wileńskiej, mińskiej, lubelskiej i łuckiej). Ryt bizantyjsko-słowiański miał odtąd posługiwać się synodalnym obrządkiem rosyjskim z uwzględnieniem dogmatyki katolickiej; ta wersja rytu bizantyjskiego określana jest w Kościele katolickim jako recensio vulgata. W ekteniach wspominane jest imię papieża; zaś w Credo nie umieszcza się dodatku Filioque.

Zachowane zostały również  wschodnie tradycje odnoszące się do architektury cerkwi oraz stroju osób duchownych. Językiem liturgicznym utrzymano język cerkiewnosłowiański.

Instrukcja papieska Zelum Amplitudinis szczególnie podkreśliła wagę zachowania wschodnich tradycji religijnych bliskich ludności należącej do obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. W kontaktach duchownych z wiernymi oraz w kazaniach początkowo używany był jedynie język rosyjski, co wiązało się z narodowością pierwszych misjonarzy i konwertytów oraz z przekonaniem o powszechnej znajomości tego języka wśród wiernych. W miarę wzrostu liczby członków wspólnoty i księży w użycie zaczęły wchodzić również język ukraiński, język białoruski oraz język polski.
Na konferencji rzymskokatolickich biskupów diecezji kresowych z 9 listopada 1926 roku wydano szczególne zalecenie posługiwania się w homiliach i pracy misyjnej jedynie językiem używanym na co dzień przez daną społeczność. Wskazanie to potwierdziła w 1937 roku Kongregacja Kościołów Wschodnich.

Po II wojnie światowej w miejsce kalendarza juliańskiego w Kościele katolickim obrządku bizantyjsko-słowiańskiego wprowadzony został kalendarz gregoriański.

W diecezji podlaskiej pierwsze parafie unickie powstały w 1924 r. Do 1939 roku na terenie diecezji siedleckiej zorganizował 10 parafii neounickich w: Bublu Pawłowie, Dokudowie, Holi, Kodniu, Kostomłotach, Połoskach, Szóstce, Terespolu, Zabłociu i w Białej Podlaskiej. 

W  tej działalności Pasterz spotkał się z wieloma trudnościami. Konkordat z 10 lutego 1925 r. mówił: „Duchowni i wierni wszelkich obrządków podlegać będą ordynariuszowi miejscowemu według przepisów prawa kanonicznego”. W obronie akcji unijnej wystąpił w liście pasterskim bp Przeździecki. Kapłanów unijnych gromadził corocznie na osobne konferencje, na których pouczał ich, pocieszał w trudnościach i zachęcał do wytrwania. W uznaniu kompetencji bp. H. Przeździeckiego w sprawach wschodnich, Ojciec Święty Pius XI powołał go na konsultora Kongregacji dla Kościoła wschodniego. Niestety, pasterz diecezji podlaskiej zmarł 9 maja 1939 r.
W 1938 roku zdążył jeszcze  złożyć w Rzymie akta w sprawie beatyfikacji Unickich Męczenników Podlaskich.
Podczas swojego pontyfikatu w sumie powołał 66 parafii i poświęcił 106 kościołów obu obrządków. Zmarł 9 maja 1939 roku podczas wizytacji pasterskiej w łacińskiej parafii w Ortelu Królewskim.
(źródła: wikipedia, encyklopedia.naukowy.pl;Grzeszek P., Żył na codzień zjednoczony z Chrystusem, niedziela.pl)

 Nekrolog zamieszczony w piśmie "Oriens" po śmierci biskupa Przeździeckiego
"ŚP. BISKUP HENRYK PRZEŹDZIECKI

Zakończył życie 9 maja br. biskup podlaski, ks. dr Henryk Przeździec k i w wieku lat 66. W Zmarłym odszedł opiekun i obrońca akcji unijnej na Kresach wschodnich, życzliwy zwolennik wschodniego katolickiego obrządku.
Chociaż urodzony w Warszawie, we wczesnym dzieciństwie zetknął się na wsi podlaskiej z unitami, prześladowanymi za wiarę po kasacie unii w r. 1875. Pozostały mu też na całe życie uczucia czci dla owych bohaterów wiary i sympatie dla tego obrządku, w którym w takiej wierności Kościołowi wychowali się. Zrządzeniem Opatrzności ks. Henrykowi Przeździeckiemu po działalności na licznych innych stanowiskach — profesora seminarium, proboszcza i dziekana w Łodzi, po pracach w Radzie Stanu odradzającej się Polski, przypadło w udziale, w Ojczyźnie wskrzeszonej, wziąć w ręce pastorał tej właśnie — wskrzeszonej również po 50 latach — diecezji podlaskiej i urządzić ją do nowego życia.
Zasługi biskupa Przeździeckiego dla diecezji są rozmaite i ogromne — dość wspomnieć urządzenie kapituły, seminarium wyższego w Janowie i niższego w Siedlcach, pomnożenie znaczne liczby parafij, ustawiczne wizytacje, gorące listy pasterskie. Na tym miejscu należy podkreślić szczególnie jego zasługi około wskrzeszenia obrządku unickiego. W tej diecezji czuł się następcą nie tylko dzielnych biskupów łacińskich, Gutkowskich i Szymańskich, ale także unickich pasterzy, Szumborskich, Kalińskich, których diecezja uległa rozbiciu i spustoszeniu. Po nad sto tysięcy potomków dawnych unitów powiększyło obecnie stan liczbowy katolików łacińskich, pozostało jednak parę dziesiątków tysięcy takichże potomków w prawosławiu, w które wciągnięci zostali ich dziadowie. Ułatwić im powrót do wiary ojców było szczególną troską nowego Pasterza Podlasia. To też, gdy z pośród nich zgłaszać się poczęli grupami potomkowie unitów, pragnący powrócić do Kościoła, ale z zachowaniem swego obrządku, ks. biskup Przeździecki uważał za swój święty pasterski obowiązek uwzględnić ich pragnienia. W r. 1923 opracował plan wskrzeszania dawnych parafij unickich pod jurysdykcją biskupa łacińskiego. Plan został w Rzymie zatwierdzony i na inne diecezje kresowe rozszerzony. W diecezii podlaskiej pierwsze parafie unickie powstały w r. 1924, w następnych latach liczba ich wzrosła do dziewięciu.
W tej działalności zmarły Pasterz doznał niejednej przykrości. Zawiedli jego zaufanie niektórzy księża, przyjęci do unii z prawosławia; akcja unijna spotkała się także z trudnościami z tej strony, z której wolno jej było oczekiwać życzliwości i pomocy. Ks. biskup Przeździecki nie dał się zrazić tym trudnościom. W obronie akcji unijnej wystąpił z osobnym obszernym pasterskim listem; kapłanów unickich gromadził co rocznie na osobne konferencje, na których pouczał ich, pocieszał w trudnościach, zachęcał do wytrwania.
W uznaniu kompetencji biskupa Przeździeckiego w sprawach wschodnich, Ojciec św. Pius XI powołał go na konsultora św. Kongregacji dla Kościoła wschodniego.
Do grobu odprowadzili zmarłego Pasterza
z żalem wierni dwóch obrządków katolic-
kich. Ta zgoda znalazła swój wyraz w na-
bożeństwach pogrzebowych, odprawianych
w obu tych obrządkach."


 

Apostoł jedności Bp Henryk Przeździecki - promotor Neounii na Podlasiu