Parafia unicka pw. św. Nikity w Kostomłotach

Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów

Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów

To, że Kostomłoty mają starożytną historię, to sprawa ogólnie znana. Co jakiś czas z tej historii wydobywamy prawdziwe perełki. Dziś po raz pierwszy zamieszczamy kilka kart fotokopii z licznych akt sądowych dotyczących, ciągnących się przeszło 90 lat sporów o Kostomłoty, między kodeńskimi Sapiehami a zakonem Augustianów z Brześcia, którym Kostomłoty na własność nadał sam książę Witold w 1412 r.

i które w dobrach zakonnych pozostały aż do 1795 r, a więc do rozbiorów. Wszystkie te niekończące się spory świadczą, że majątek Kostomłoty była prawdziwą perełką we włościach zakonnych, co potwierdza autor XIX wiecznego artykułu, którego fragmenty zamieszczamy:

„(…) jednakże podstawę ich (Augustianów przyp. red) dobrobytu stanowiła wieś Kostomłoty, przez Witolda też nadana, mająca wtedy pola 3,5 łany. Był to majątek, jak ze wszystkiego należy sądzić dość znaczny, jak na owe czasy i niemałe korzyści klasztorowi przynoszący i dochody. Na kapitule w Krasnymstawie w 1619 r. postanowiono, aby na potrzeby prowincjała konwent brzeski z dóbr tych wypłacał 300 zł, a nawet czas jakiś cały ten majątek zostawał w ręku prowincjała. Taki stan rzeczy niezmiernie był dla klasztoru uciążliwy, gdy więc w 1628 r. wizytował konwent brzeski wizytator apostolski, Mikołaj Kruzeniusz, prowincjał flandrski, to zakonnicy skargę o to zanieśli, a wizytator zarządził, aby Kostomłoty oddano Augustianom brzeskim, a oni rocznie na rzecz prowincjała dawali 90 zł, a w razie jakich klęsk i niepowodzeń gospodarskich -  80, na studia zaś zakonne przeznaczono 100 zł rocznie od tego klasztoru (…)

Kostomłoty graniczyły z dobrami sapieżyńskimi, Kodeńszczyzna, i z tego powodu bywały rozmaite sprawy , a nawet zatargi Augustianów brzeskich z dziedzicami Kodnia. Tak np. Mikołaj Sapieha (ten od kradzieży obrazu Matki Bożej Kodeńskiej z papieskiej kaplicy. Przyp red.) chorąży, z małżonką swoją Anną Wojnianką, został oskarżony przez przeora brzeskiego, Piotra Ostrowidzkiego (częściej nazywają go Ostrowskim), w 1635 r., że zagarnął samowolnie do wsi swojej Okczyna niemało gruntów, należących do dóbr klasztornych Kostomłotów, naruszywszy granicę, że poddani sapieżyńscy rąbią las klasztorny, sianożęcie koszą i poddanych Kostomłockich krzywdzą i uciskają. Na skutek tej skargi wyznaczono komisję do zbadania tej sprawy, , czem się ona wtedy skończyła – nie wiemy, ale we dwa lata później tenże Sapiecha podczas kapituły prowincjalnej, w Krakowie zebranej, udawał się do starszyzny zakonnej, z prośbą zamiany wsi Kostomłoty za Ortel, który ofiarowywał Augustianom, ale to nie przyszło do skutku.

Kwestia rozgraniczenia tych posiadłości ostatecznie trwała jeszcze długo, w drugiej połowie XVIII w., za czasów panowania w Kodniu rozgłośnej Elżbiety Spieżyny, z domu Branickiej, tzw. wojewodziny mścisławskiej, matki słynnego Nestera Sapiehy, była wznowiona w 1773 r. , ciągnęła się 12 lat i na koniec ustalono i przeprowadzono granice pomiędzy folwarkiem Dobratyczami, do hrabstwa kodeńskiego należącym a Kostomłotami, a także majętnością Przyłukami, dobrami ekonomii brzeskiej; nadto komisja przysądziła, aby Konwent Augustianów brzeskich za używanie gruntów Stradecza i za ekspensy prawne 3760 zł Sapiehom zapłacił. Kostomłoty należały do Augustianów do roku 1795; w ostatnich czasach liczono w nich z górą 60 dymów poddanych, 35 beczek wysiewu różnego zboża, była tam karczma i młyn. Gdy nastąpiło wtedy nowe rozgraniczenie dawnych ziem polskich (rozbiory przyp. Red), Kostomłoty leżące za Bugiem, stały się własnością innego państwa (Austrii, przyp. Red.), a klasztorowi zostały z tego majątku po tej stronie Bugu, łąki i zarośla, ze 3 włoki razem.”
Marek Gozdawa, Augustianie w Brześciu Litewskim, Rocznik Towarzystwa przyjaciół Nauki w Wilnie, Wilno 1909, t.III, s.97-99

Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów
Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów
Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów
Z naszej historii: Kostomłoty perłą majątku brzeskich Augustianów