Parafia unicka pw. św. Nikity w Kostomłotach

Polscy Ormianie

Polscy Ormianie

Ormianie (rdzenna ludność Armenii) – jedna z dziewięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej Polskiej, od wielu wieków żyją pośród nas. Dla wielu Ormian Polska stała się ich drugą ojczyzną, którą pokochali, jak matkę, zasłynęli wielkim patriotyzmem, a nawet oddawali za nią życie.


Liczbę Ormian w Polsce szacuje się na 40–80 tys.[potrzebny przypis], w tym ok. 8 tys. stanowią przedstawiciele tzw. starej emigracji[potrzebny przypis] (tj. potomków Ormian przybywających do Rzeczypospolitej XI – XVII w.), a pozostali to emigranci, którzy przybyli do Polski po II wojnie światowej, a zwłaszcza po upadku Związku Radzieckiego (tzw. nowa emigracja).
Historia osadnictwa ormiańskiego w Polsce.
Rozbiór Armenii między Bizancjum a państwo Turków Seldżuków w roku 1080 spowodował masową emigrację Ormian z ojczyzny, m.in. na Ruś. Prawdopodobnie po najazdach mongolskich w XIII wieku kolonie ormiańskie na Rusi zostały zasilone nową falą emigrantów z Armenii zakaukaskiej. W państwie polskim Ormianie znaleźli się w połowie XIV wieku, po przyłączeniu przez Kazimierza Wielkiego Rusi Halickiej ze Lwowem, gdzie istniało ich znaczące skupisko. W 1356 r. król Kazimierz zatwierdził odrębność religijną, samorządową i sądowniczą Ormian lwowskich, a w 1367 r. zezwolił ich biskupowi Grzegorzowi na wykonywanie jurysdykcji biskupiej i budowę katedry w mieście.
Przywileje Kazimierza Wielkiego i jego następców tworzyły podstawę prawno-polityczną bytu Ormian w Polsce. Odtąd liczba ich na wschodzie Polski wzrastała, osiedlali się w coraz to nowych miastach, takich jak Kamieniec Podolski, Bar, Brzeżany, Tyśmienica, Kuty, a nawet Kazimierz nad Wisłą, a od XVI wieku w licznych miastach prywatnych (Zamość, Jazłowiec, Stanisławów, Horodenka, Mohylów Podolski i in.).
Gminy ormiańskie w Polsce miały własny samorząd i rządziły się według zwyczajowego prawa (tzw. Datastanagirk) przeniesionego z Armenii, a opracowanego ok. 1184 przez Mychitara Gosza. Zatwierdzony przez Zygmunta Starego w 1519 tzw. Statut ormiański oparty był głównie na Datastanagirku, ale uwzględniał przepisy ogólnego prawa polskiego; była to próba uregulowania konfliktów narodowościowych w miastach (gł. we Lwowie) i zatargów pomiędzy miastem a Ormianami, spowodowanych przez odrębność i uprzywilejowane stanowisko Ormian. Statut ormiański, uzupełniony głównie dekretem Jana III, pozostawał w użyciu do 1780/1781 roku, tj. do zniesienia oddzielnych sądów ormiańskich.
Większość Ormian zamieszkujących Polskę zajmowała się handlem ze Wschodem i wkrótce handel ten niemal całkowicie zdominowali. Inni parali się złotnictwem, produkując często wspaniałe wyroby. Inni wreszcie rozwinęli w Polsce produkcję dywanów.
Większość polskich Ormian była dobrze wykształcona. Dzięki kontaktom handlowym ze Wschodem potrafili posługiwać się orientalnymi językami, z czego korzystali często królowie i panowie polscy – większość oficjalnych poselstw do Persji czy Turcji była sprawowana właśnie przez Ormian. Bogaci kupcy ormiańscy nieraz pożyczali pieniądze wiecznie cierpiącym na brak funduszy polskim królom.
Często podkreślana jest pierwszorzędna rola Ormian w orientalizacji polskiej kultury szlacheckiej. To Ormianie współkształtowali sarmackość, sprowadzając do Polski m.in. nieodłączny atrybut sarmaty – strój kontuszowy, popularną wśród szlachty szablę ormiańską czy liczne egzotyczne przyprawy i ozdoby.
rmianie napływali na ziemie polskie przez Krym, Besarabię i Ruś. Osiedlali się na ziemiach południowo-wschodnich Rzeczypospolitej (Bukowina, Kamieniec Podolski, Suczawa, Kijów). Nowa ojczyzna zapewniała im pokój i swobodę egzystencji. Ormianie wnieśli w polską kulturę wiele wartości w różnych dziedzinach. Z ich nacji wywodzą się liczni wybitni politycy, uczeni, artyści i żołnierze – od pól Grunwaldu, przez Warnę, Chocim, Kamieniec Podolski, Lwów, Jazłowiec i Wiedeń – zwycięstwo Jana III Sobieskiego wspomagało pięć tysięcy Ormian. Również podczas dwóch wojen światowych nie brakło ich po polskiej stronie. Krwawą ofiarę złożyło też duchowieństwo obrządku ormiańskiego, które w czasie wojennych kataklizmów zostało niemal całkowicie wyniszczone.
Ormianie zamieszkujący od XIV w. wschodnie miasta Rzeczypospolitej, a zwłaszcza Lwów, Kuty, Kołomyję, Kamieniec Podolski i Mohylów Podolski nad Dniestrem wzięli udział w unii brzeskiej. 
Wśród potomków rodzin ormiańskich, zamieszkałych od pokoleń w Polsce można Znani Polacy o ormiańskich korzeniach:
Kajetan Abgarowicz – pisarz,
Łukasz Abgarowicz – senator,
Robert Amirian – kompozytor,
Karol Antoniewicz – ksiądz,
Zdzisław Antoniewicz – dziennikarz i sportowiec,
Teodor Axentowicz – malarz,
Sadok Barącz – kronikarz,
Sonia Bohosiewicz – aktorka, artystka kabaretowa i wokalistka,
Anna Dymna – aktorka,
Zbigniew Herbert – poeta,
Izaak Mikołaj Isakowicz – arcybiskup,
Tadeusz Isakowicz-Zaleski – ksiądz,
Jakub Paschalis Jakubowicz – kupiec i przedsiębiorca,
Jan Jaśkiewicz – założyciel krakowskiego ogrodu botanicznego,
Dionizy Kajetanowicz – ksiądz infułat,
Jerzy Kawalerowicz – reżyser filmowy,
Anna Krzysztofowicz – profesor zoologii, współzałożycielka OTK, b.red. naczelny Biuletynu Ormiańskiego Towarzystwa Kulturalnego,
Jan Lechoń[potrzebny przypis] – poeta,
Ignacy Łukasiewicz – wynalazca lampy naftowej i inicjator przemysłu naftowego (na zdjęciu)
Robert Makłowicz – krytyk kulinarny,
Wojciech Mojzesowicz – poseł,
Stefan Moszoro-Dąbrowski – ksiądz,
Ignacy Nikorowicz – pisarz,
Józef Nikorowicz – kompozytor,
Krzysztof Penderecki – kompozytor,
Grzegorz Piramowicz – ksiądz,
Grzegorz Leopold Seidler – prawnik i filozof,
Juliusz Słowacki[potrzebny przypis] – poeta,
Kajetan Stefanowicz – artysta malarz, legionista,
Antoni Stefanowicz – artysta malarz, pedagog,
Szymon Szymonowic – pisarz,
Józef Teofil Teodorowicz – arcybiskup,
Józef Bartłomiej Zimorowic – pisarz, burmistrz Lwowa,
Szymon Zimorowic – pisarz,